De coach lijkt de face-to-face therapeut te verdringen, zoals internet de divan. En volgens Pim Cuijpers, hoogleraar Klinische psychologie, is zelfs de coach straks niet meer nodig
(Anita Mussche).Veel mensen willen niet naar een therapeut, maar ’s avonds achter de computer een huiswerkopdracht maken, doen ze wel. “Met internettherapie kun je een groep cliënten bereiken die anders met klachten zou blijven doorlopen”, zegt hoogleraar Klinische Psychologie Pim Cuijpers van de VU. Volgens hem hebben 1,4 miljoen mensen in Nederland het afgelopen jaar te maken gehad met een depressie of angststoornis. Veertig procent van de mensen met een depressie wordt nooit behandeld, bij angststoornissen ligt dat percentage nog hoger. Cuijpers ziet in therapie via internet een mogelijkheid om veel meer van deze mensen te bereiken. Zijn onderzoeksgroep is internationaal een belangrijke speler in het onderzoek naar internettherapie. Door de anonimiteit van de therapie durven veel meer mensen deze vorm van hulp te zoeken. En daarbij helpen ze zichzelf.
Cuijpers stond aan de wieg van Kleur je leven, een internetcursus van het Trimbos-instituut voor mensen met een lichte depressie,gebaseerd op de cognitieve therapievorm. De cursus, die acht wekelijkse lessen en een opfrisles inhoudt, behandelt elke week een ander thema. Voorbeelden van thema’s zijn: denken & voelen, communiceren en assertiviteit. De laatste lessen gaan over de toekomst. De cliënt kan de cursus helemaal zelfstandig volgen en afronden. Op een forum kan hij in contact komen met andere cursisten. Vorig jaar volgden drieduizend mensen de cursus al.
Exit therapeut
Zelfhulp is niet nieuw: zelfhulpboeken bestaan al dertig jaar en onderzoek heeft aangetoond dat ze effectief kunnen zijn bij lichtere vormen van depressies en angststoornissen. Door het systematisch beantwoorden van vragen en uitvoeren van huiswerkopdrachten, blijken veel mensen in staat op eigen houtje van hun klachten af te komen. Volgens Cuijpers vinden veel patiënten het prettig om zelf de leiding te houden over de behandeling.
De ontwikkeling van zelfhulpprogramma’s via internet is pas iets van de laatste vijf jaar. De rol van de psychotherapeut daarbij lijkt steeds kleiner te worden. “Aanvankelijk dachten we dat je niet zonder de therapeutische relatie met een psycholoog kon, maar een cliënt blijkt het prima af te kunnen met een coach”, zegt Cuijpers. De coach controleert of de cliënt zijn huiswerk maakt, en of hij de opdrachten goed heeft begrepen, inhoudelijk gaat hij nergens op in. Het hele contact tussen coach en cliënt verloopt via e-mail en neemt in totaal niet meer dan anderhalf uur in beslag. Vergeleken met de vele sessie-uren die je al gauw bij een psychotherapeut kwijt bent, kan internettherapie zo een forse besparing opleveren.
Cuijpers benadrukt dat internettherapie overigens niet geschikt is voor mensen die suïcidaal zijn, aan zware depressies leiden of te veel problemen tegelijkertijd hebben. “Heeft iemand naast een depressie bijvoorbeeld ook te maken met een echtscheiding of met een alcoholprobleem, dan kan persoonlijke hulp bij een GGZ-instelling een betere oplossing zijn.”
Alles onder controle
Op de VU richt het onderzoek naar internettherapie zich geheel op depressies, fobieën en paniekstoornissen. Bij depressies wordt vaak cognitieve therapie ingezet, de therapievorm die ervan uitgaat dat denken invloed heeft op het gevoelsleven. Bij het VU-onderzoek krijgt de helft van de proefpersonen internettherapie, de andere helft fungeert als controlegroep en moet met therapie wachten tot het onderzoek is afgelopen. Beide groepen vullen vragenlijsten in over hun stemmingen. Cuijpers: “Het typische patroon is dat veel mensen na internettherapie meteen een heel sterke verbetering ervaren en daarna stabiel blijven. Dat meten we over langere tijd.
Ook met veel mensen in de controlegroep gaat het, zonder therapie, daarna blijvend beter, maar de verbetering is minder groot dan in de behandelde groep.” Onderzoekers doen hun voordeel met de grote aantallen proefpersonen
die internet oplevert: “Dat maakt de conclusies betrouwbaarder en zo kunnen we therapieën beter afstemmen op specifieke groepen.” Cuijpers verwacht daar veel van. Zo loopt er een onderzoektegen depressie bij mensen met MS of kanker, en een tegen depressie bij mensen met een Turkse achtergrond. Ook ontwikkelde de VU de internettherapie Alles onder Controle, waarvan onlangs ook een versie voor tieners werd gelanceerd. Deze versie leert jongeren met sombere en angstige gevoelens hoe ze hun stemming positief kunnen beïnvloeden. “Jongeren zijn weinig geneigd hulp te zoeken, maar ze zijn heel handig met internet. Voor die doelgroep is internettherapie ideaal”, zegt Cuijpers.
Echt opgetogen is Cuijpers over een nieuwe internettherapie via de mobiele telefoon, die zijn groep met de afdeling Kunstmatige intelligentie van de VU ontwikkelt. De therapie gebruikt eenzelfde vaardigheid als Kleur je leven. Om je depressie te bestrijden word je gestimuleerd om dingen te doen waaraan je plezier beleeft of aan beleefde voordat je depressief werd. Die dingen plaats je in een weekschema, waardoor je elke dag iets positiefs meemaakt. Het nieuwe element is een softwareprogrammaatje op je mobiele telefoon dat feedback levert. In het programma voer je een weekschema in en houd je de vragenlijst bij. De feedback bestaat uit vragen als: ‘Je zou gaan wandelen. Is dat gelukt?’ En: ‘Was het zo leuk als je verwacht had?’. Cuijpers: “De coach die nu nog bij internettherapie wordt gebruikt, is straks misschien niet eens meer nodig: je mobiele telefoon wordt je coach. Het is de eerste stap naar een virtuele therapeut. Dat is natuurlijk fascinerend!”
Bron: VU Magazine
Meer weten over het gebruik van digitale werkomgeving voor coachingstrajecten? Lees dan ook dit artikel: CoachCampus