Intentie
De intentie van liefdesverdriet wordt bepaald door de gevoelens die er in samenkomen. Het gaat niet alleen om verdriet, het gaat ook om verlies van zekerheid, angst, kwaadheid, jaloezie en machteloosheid. Het gaat om verwarring over de tedere gevoelens die er ook nog zijn. Je begrijpt niet wat er gebeurd is en weet niet wat je de omgeving moet vertellen. Je voelt je verlaten. En er is ook een uit zijn verband getrokken schuldgevoel. In elke relatie gebeuren dingen waar men zich schuldig over kan voelen, maar nu speelt dat op.
Er zijn tegenstrijdige gevoelens als kwaadheid en verlangen. Je eigen ‘houden van de ander’ wordt zelfs verdacht. Hield je echt wel van iemand, waar je zo kwaad op kan zijn, en die jou zo’n pijn kan doen? En heeft de ander wel echt van jou gehouden?
Daarbij wordt in deze periode ook nog het oude zeer opgerakeld van ervaringen die niets met de relatie van doen hebben en waarvan je dacht dat je ze achter je gelaten had.
Tijdelijke persoonlijkheidsverandering
Niet alleen tegenstrijdige gevoelens spelen een rol. Liefdesverdriet leidt soms tot een tijdelijke persoonlijkheidsverandering. Je hormoonhuishouding raakt ontregeld, waardoor je andere stemmingen hebt en andere reacties vertoont dan voorheen. Vrienden en familie kennen je niet meer terug. Je verliest alle eetlust of gaat je juist te buiten aan te veel en ongezond. Je slaapt slecht of helemaal niet. Je drinkt een aantal glazen meer dan normaal, wat van directe invloed is op je gedrag, of je gebruikt andere middelen in de hoop dat die de wervelingen in je geest tot rust brengen.
Zakelijke belangen
Zakelijke belangen vormen een complicerende factor. Belangen rond boedelverdeling, alimentatie en het ouderlijk gezag maken dat de betrokkenen gefixeerd zijn op de schuldvraag om hun claim te legitimeren. Als de eigen kwaadheid wordt gecultiveerd, laat dit weinig ruimte voor een evenwichtige verwerking. Ook relationele belangen naar de omgeving spelen een rol. Door de schuldvraag breed uit te meten, hoopt men op bevestiging van anderen. Voor de omgeving is het niet altijd makkelijk om ondersteuning te bieden als men tegelijkertijd wordt uitgedaagd om partij te kiezen.
Opperste verwarring
Een periode van liefdesverdriet is een periode van opperste verwarring. Dat wat ooit waardevol was, verdwijnt. Je verzet je met hand en tand, omdat je niet weet wat er voor in de plaats gaat komen. Als een relatie ten einde loopt, raakt niet alleen de ander uit beeld, maar ook een deel van zijn of haar omgeving, vriendenkring en schoonfamilie. Heel veel van wat vertrouwd is, dreigt verloren te gaan.
Fasen
De rouw door een verbroken relatie verwerkt zich in fasen. Zij laten zich achtereenvolgend beschrijven, maar ontvouwen zich in werkelijkheid door elkaar heen. En niet ieder doorloopt elke fase met dezelfde intensiteit:
- Eerst is er de schok, de schrik, de angst, het verzet ook als er al aanwijzingen waren, dat de relatie op springen stond.
- Dan is er de ontkenning: Je wil er niet aan, uit kleine aanwijzingen put je de hoop dat het allemaal nog goed komt. Je tolt rond in cirkels van angst en hoop.
- Vervolgens is er de schaamte en onzekerheid: Je weet niet hoe de omgeving zal reageren. Je weet niet hoe je de omgeving moet benaderen. Je hebt het gevoel dat je gefaald hebt. Je schaamt je omdat je jouw diepe emoties niet onder controle hebt en ze op de meest onverwachte momenten de kop opsteken. De schaamte leidt er soms toe dat mensen die hulp nodig hebben, zich terugtrekken, geen contact durven op te nemen terwijl ze in grote nood zitten.
- Dan is er een fase van boosheid en achterdocht: “Waarom heeft de ander niet eerder aangegeven dat…?”. Er is ook boosheid op anderen die betrokken waren bij het verval van de relatie. Tenslotte is er de boosheid op jezelf, dat je dit hebt laten gebeuren.
- Na de eerste schok, de boosheid, de ontkenning word jij je steeds meer bewust van wat je dreigt te verliezen. Jouw mogelijkheden om de ander te beïnvloeden zijn beperkt en je doet onevenwichtige pogingen om de relatie te herstellen. Je neemt schuld op je voor zaken waarvoor je geen verantwoordelijkheid draagt. Je probeert te laten zien dat je de beste partner bent die de ander zich zou kunnen wensen. Je bent bereid tot veel te veel concessies, als het maar weer ‘goed’ komt; als de status quo maar weer hersteld wordt. Voor zover jouw zelfrespect al niet werd aangetast door het besluit van de ander, daalt het nu dramatisch door je eigen acties.
- Als de bovenstaande fases doorlopen zijn, als je geen mogelijkheden meer hebt om de situatie naar je hand te zetten en als het duidelijk is dat de relatie onomkeerbaar verbroken is ontstaat er langzaam ruimte voor het eigenlijke verdriet. Het werkelijke verdriet gaat over de echt belangrijke zaken die verloren zijn. Het gaat niet zozeer over het afscheid nemen van de ander, maar over het afscheid nemen van een stukje van jezelf. Afscheid nemen van iets dat je als erg waardevol zag. Meestal is het verdriet nog wel intens maar niet meer voortdurend aanwezig en op de momenten dat het zich voordoet ook bevrijdend.
- Als je niet langer je energie hoeft te steken in gevoelens van boosheid, in pogingen om de relatie te herstellen of in angst dan komt er energie vrij om je weer met de toekomst bezig te houden. Sommigen gaan meteen opzoek naar een nieuwe relatie, een nieuw maatje, anderen laten dat even voor wat het is. Ze nemen de tijd om zichzelf bij elkaar te rapen, om rust in de nieuwe situatie te vinden en om van een meer objectieve afstand terug te kijken op de maalstroom waar men voorheen nog deel vanuit maakte.
Ondersteuning
Het is niet eenvoudig om iemand door dit verdriet heen te loodsen. Een luisterend oor is natuurlijk belangrijk, maar mensen met liefdesverdriet draaien in cirkels rond. Ze herhalen zichzelf en vragen veel en soms te veel energie van hun omgeving, waardoor deze zich op zeker moment van hen afkeert. Er zijn een paar belangrijke handvatten voor de ondersteuner:
- Probeer er voor de ander te zijn, zonder vooringenomenheid. Geef de ander gelegenheid zijn verhaal te vertellen zonder oordelen uit te spreken over gebeurtenissen, hulpvrager of ex-partner.
- Het is soms verhelderend voor de ander om te vertellen wat voor gevoelens sommige gebeurtenissen bij jou oproepen en wat jij zou voelen als jou iets dergelijks zou overkomen, maar ook hier: spreek geen oordelen uit, niet over de hulpvrager en niet over de ex-partner.
- Realiseer je dat, in de maalstroom van gevoelens, het verhaal van de hulpvrager morgen een volslagen andere kleur kan hebben. Hoe meer je iemand vandaag bevestigt in zijn huidige versie, hoe moeilijker je het voor de persoon maakt om zijn eigen verhaal morgen te nuanceren.
- Echte belangstelling uit zich niet alleen in luisteren, maar ook in vraagstelling waarmee de ander een structuur aangeboden krijgt om zijn verhaal te vertellen. Het voorkomt dat hij in cirkeltjes blijft ronddraaien. Belangrijk daarin is niet alleen in te gaan op wat er gebeurd is en op de huidige gevoelens, maar ook op straks. De toekomst is vaak abstract en veel te ver weg, maar wat gaat jouw hulpvrager vanmiddag doen? Of morgenochtend? Hierover nadenken helpt om zich af en toe los te maken van zijn gevoelens en vooruit te kijken.
- Wat is er gebeurd? Hoe is dit gekomen? Wat voel je daarbij? Deze vragen raken en verklaren de emoties die mensen hebben in de beginperiode van het verdriet. Het helpt hem te begrijpen wat er is gebeurd.
- Als iemand weet te vertellen over wat hij werkelijk is kwijtgeraakt, of wat hij bang is te verliezen, dan kom je bij de kern van wat waardevol is voor die persoon. Dan kan je samen onderscheid maken in dat wat de persoon achter zich wil laten en in dat wat hij wil behouden, vernieuwen of verwerven. En met antwoorden op deze laatste vragen kan je een link naar de toekomst leggen.
Teo Haverkort
Teo Haverkort
Auteur: Teo Haverkort
| < Vorige | Volgende > |
|---|
